Toàn cảnh nhà xanh

Chiến tranh đi qua, để lại biết bao hoang tàn, phế tích. Tuy nhiên, những địa điểm, địa chỉ gắn liền với những sự kiện ghi dấu ấn trong lịch sử vẫn còn đó như thách thức cùng thời gian, là minh chứng cho từng chặng đường đấu tranh của dân tộc.

Trong ngày hội tưng bừng của cả nước chào mừng kỷ niệm 35 năm ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, chúng ta không quên tưởng nhớ về những sự kiện lịch sử đã qua. Như một Bửu Hưng tự (Chùa Cô hồn, phường Quang Vinh) được nhân dân xây dựng năm 1916 để tưởng nhớ 9 vị lãnh đạo trại Lâm Trung chống thực dân Pháp và bị chúng giết hại. Đây còn là nơi ghi dấu sự kiện cách mạng quan trọng của các đảng viên cộng sản ở Biên Hòa vào mùa thu năm 1945, nhiều cuộc họp quan trọng để tổ chức bàn bạc, chuẩn bị cho việc phát động nhân dân nổi dậy giành chính quyền trong cuộc Cách mạng tháng Tám 1945.

Tòa Bố Biên Hòa nguyên là dinh quan Bố Chánh sứ thuộc triều đình Huế do viên tuần phủ trấn lãnh cai trị. Nơi đây gắn liền với sự kiện trọng đại của cách mạng khi người dân Biên Hòa vùng dậy phá xiềng xích, đòi lấy quyền tự chủ từ tay chính quyền tay sai bán nước. Tháng 8/1945, cùng với làn sóng cách mạng cuồn cuộn dâng cao, nhân dân Biên Hòa dưới sự chỉ huy của Ủy ban khởi nghĩa đã buộc tỉnh trưởng Nguyễn Văn Quý giao lại quyền làm chủ cho cách mạng. Chính từ nơi đây, Ủy ban khởi nghĩa tuyên bố xóa bỏ chế độ cũ, thiết lập chính quyền cách mạng. Có thể nói, di tích là bản hùng ca hào hùng của tinh thần đoàn kết, ý chí quật cường của dân tộc, là đỉnh cao của phong trào đấu tranh giành độc lập, tự do của nhân dân Đồng Nai.

Trong những ngày sôi động của khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám, Quảng trường Sông Phố đã đón nhận hàng ngàn người dự cuộc mít tinh trọng thể chào mừng chính quyền Cách mạng lâm thời đầu tiên của Biên Hòa. Cuộc mít tinh diễn ra trọng thể trong niềm tin và sự hân hoan, tự hào của nhân dân Biên Hòa - Đồng Nai và đã trở thành một cuộc tuần hành, biểu trưng cho ngày hội độc lập, tự do, chấm dứt ách nô lệ của chế độ thực dân, phong kiến.

Tháng 9/1945, Nhà hội Bình Trước (P. Thanh Bình) tiếp tục ghi dấu sự kiện lịch sử cách mạng. Hội nghị cán bộ tỉnh Biên Hòa quyết định thành lập Tỉnh ủy đầu tiên sau khi giành được chính quyền. Đây là sự kiện đánh dấu bước phát triển của Đảng bộ tỉnh Biên Hòa trước khi bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp.

Rồi sự kiện tại Nhà Xanh năm 1959 đã gây tiếng vang lớn trong và ngoài nước về việc Đoàn cố vấn quân sự Mỹ bị Liên tỉnh ủy miền Đông tổ chức tập kích. Quân cách mạng tiêu diệt 02 cố vấn Mỹ là thiếu tá Bael Buis và trung sĩ Chester Ovmad, làm một số khác bị thương. Đây là trận đánh Mỹ đầu tiên của lực lượng cách mạng miền Nam.

Để phục vụ cho mưu đồ xâm lược, bành trướng của mình, đế quốc Mỹ đã thiết lập hàng loạt nhà tù khét tiếng. Trung tâm Cải huấn Biên Hòa (Nhà lao Tân Hiệp) thuộc phường Tân Tiến, thành phố Biên Hòa là một trong những nơi ghi đậm tội ác của chế độ Mỹ ngụy. Đây là nơi giam giữ những đảng viên Cộng sản, những người yêu nước, kháng chiến chống lại chế độ hà khắc của chúng. Đế quốc Mỹ và chế độ ngụy quyền chỉ giam cầm về thể xác chứ không thể lường trước được tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường, quật khởi không gì có thể khuất phục của những chiến sĩ cách mạng. Ngày 02/12/1956, trong nhà tù, Đảng ủy do những đảng viên cộng sản bị bắt giam thành lập đã tổ chức cuộc phá khám, 462 người đã vượt ra khỏi nhà lao, tịch thu hơn 40 súng các loại, tìm đường về với cách mạng. 20 người đã hy sinh dưới ngọn súng của quân thù tại cổng nhà lao khi chúng bắn trả,  khống chế. Bọn địch hoàn toàn bất ngờ và không kịp trở tay trước cuộc nổi dậy của những người Cộng sản yêu nước.

Lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng Việt Nam, một cuộc nổi dậy phá khám có quy mô lớn nhất, sử dụng bạo lực cách mạng, đánh địch và thành công. Đó là niềm tự hào và là nét son đỏ thắm của Biên Hòa trong trang sử của dân tộc...

Liên tiếp những chiến công làm bước đệm cho ngày tổng tiến công và nổi dậy toàn thắng 30/4/1975 giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Non sông liền một dải, Bắc - Nam sum vầy. Chặng đường đấu tranh không mệt mỏi, đầy bi thương nhưng cũng rất đỗi hào hùng ấy là một quá trình đấu tranh kiên cường, bền bỉ, mưu trí và sáng tạo của bao thế hệ cha ông đã không tiếc máu xương, anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc, góp phần tạo nên hào khí Đồng Nai oai hùng, bất diệt.

Đất nước thanh bình nhưng những di tích ghi dấu những sự kiện lịch sử vẫn trường tồn theo thời gian. Như một sự tri ân với bao thế hệ cha ông, đồng thời là trách nhiệm của ngành văn hóa, những địa điểm, địa chỉ đã được công nhận là những di tích cấp quốc gia, cấp tỉnh gắn liền với sự nghiệp cách mạng của toàn dân.

                                              Lệ Thủy

                       ( Phòng Văn hóa và Thông tin Biên Hòa)